|
ΛΑΟ ΤΣΕ, "ΤΑΟ ΤΕ ΤΣΙΝΓΚ"
"ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ"
ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΠΑΤΑΚΗΣ", 1999
Σειρά "Τα μικρά κλασικά", νο 50
 |
Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια επεξεργάστηκα πολλές φορές το κείμενο του Τάο Τε Τσινγκ και αυτή είναι η τρίτη φορά που το εκδίδω.
Μια πρώιμη εκδοχή του με πρόχειρο ελληνικό τίτλο «Γραφή για τη Φορά και τη Φύση», εκδόθηκε το 1993 από το λογοτεχνικό περιοδικό «Επί τροχάδην» της Λαογραφικής Εταιρίας Νομού Πέλλας.
Το 1998 οι εκδόσεις «Πατάκης» εξέδωσαν μια ακόμα εκδοχή του, πολύ πιο επεξεργασμένη και με ελληνικό τίτλο αυτή τη φορά «Το Βιβλίο της Ενέργειας και της Φύσης».
Μετά την εξάντληση και της δεύτερης έκδοσης, ακολουθεί η παρούσα τρίτη έκδοση παραπέρα επεξεργασμένη και όπως όλα δείχνουν, αυτή θα είναι και η τελική μορφή του κειμένου.
σ.τ./Έδεσσα/10 08 06
Ο ελληνικός τίτλος «Το «Βιβλίο της Ενέργειας και της Φύσης» είναι κατά λέξη απόδοση του τρίλεκτου κινέζικου τίτλου «Τάο Τε Τσινγκ». Το «Τάο» αποδίδεται ως «Ενέργεια», το «Τε» ως «Φύση» και το «Τσινγκ» ως «Βιβλίο».
Τάο = Ενέργεια
Τε = Φύση
Τσινγκ = Βιβλίο
Ειδικά η απόδοση του «Τάο» είναι σύμφωνη και με τον Τίμοθυ Λίρυ, που είπε ότι «η καλύτερη μετάφραση του “Τάο” είναι “Ενέργεια”, σε μια καθαρή, ανοργάνωτη μορφή, το “Ε” στην εξίσωση του Αϊνστάιν». Για τον Τίμοθυ Λίρυ, αλλά και για τον Αϊνστάιν, η «Ενέργεια», (energy γι’ αυτούς), σίγουρα θα φάνταζε μια ξένη και εξωτική λέξη, όσο και η κινέζικη λέξη «Τάο». Αυτό δεν ισχύει για τους Έλληνες αναγνώστες ειδικά, αφού η λέξη «Ενέργεια» είναι γνήσια ελληνική και σε διαρκή ζώσα χρήση από τη χαραυγή της ελληνικής γλώσσας μέχρι σήμερα.
Ο Λάο Τσε έγραψε το «Τάο Τε Τσινγκ» τον 6ο αιώνα π.X. Σήμερα είναι το πιο μεταφρασμένο έργο στον κόσμο μετά τη Βίβλο. Ιστορικά είναι η ιερή γραφή των Κινέζων, από την οποία βλάστησε ο Ταοϊσμός αρχικά ως φιλοσοφία και μετά ως θρησκεία. Από την εποχή της συγγραφής του μέχρι σήμερα έχει επηρεάσει βαθύτατα κάθε μορφή της Ανατολικής σκέψης και πρακτικής: τις καλές τέχνες, την κινέζικη ιατρική (βελονισμός κ.α.), τις κινέζικες πολεμικές τέχνες (κουνγκ φου κ.α.), τη βοτανοθεραπεία, τον κινέζικο βουδισμό Τσαν, από τον οποίον πήγασε και η φιλοσοφία του γιαπωνέζικου Βουδισμού Ζεν. Το «Τάο Τε Τσινγκ» ασκεί μεγάλη φιλοσοφική επιρροή και στη Δύση, ιδιαίτερα στις μέρες μας, που έχουν αρχίσει να συγκλίνουν ταχύτατα οι πολιτισμοί όλου του κόσμου.
Από όσο μπορούμε να συμπεράνουμε διαβάζοντας το ίδιο το βιβλίο, τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν μέσα στις προθέσεις, τις σκέψεις ή τα ενδιαφέροντα του Λάο Τσε. Στην ουσία τους οι ογδονταμία στροφές του Τάο Τε Τσινγκ αναπτύσσουν μια πλειάδα ποιητικών αφορισμών για την άμεση εμπειρία του Τάο, της Αιώνιας Ενέργειας, της άφατης αρχικής ουσίας, που υπάρχει διακριτική κι απλή πίσω από όλα τα φαινόμενα:
«...Η ουσία είναι απλή,
σαν τον κορμό του δέντρου,
που είναι αληθινός στον εαυτό του,
που είναι χωρίς εγωισμούς,
χωρίς περιττές επιθυμίες και γνώσεις...»
σ.τ./Έδεσσα/14.2.98
1
Η ΑΙΩΝΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ δεν μπορεί να περιγραφεί. Καμιά περιγραφή δεν μπορεί να αποδώσει την Αιώνια Ενέργεια.
Πηγή της γης και του Ουρανού είναι η πέρα από περιγραφές ανυπαρξία. Ύπαρξη είναι η μάνα των μυριάδων πραγμάτων.
Αν σταθείς νηφάλιος μες στην ανυπαρξία, αισθάνεσαι τη μυστική της ουσία. Αν στραφείς πρόθυμος προς την ύπαρξη, αντιλαμβάνεσαι μόνο τα φαινόμενα.
Ανυπαρξία και ύπαρξη διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά πηγάζουν από την ίδια ανέκφραστη αρχή, από το μυστικό του πιο απόκρυφου μυστικού, από την πύλη που αναβλύζουνε όλα τα θαύματα του κόσμου.
2
ΕΠΕΙΔΗ ΟΛΟΙ δέχονται το ωραίο ως ωραίο, αποκτά υπόσταση και το άσχημο. Επειδή όλοι αναγνωρίζουν το καλό ως καλό, γίνεται οντότητα και το κακό.
Ανυπαρξία και ύπαρξη δημιουργούν το ένα το άλλο. Το πάνω και το κάτω ορίζουν το ένα το άλλο. Το βαρύ και το ελαφρύ ισοσταθμίζουν το ένα το άλλο. Το μακρύ και το κοντό συμπληρώνουν το ένα το άλλο. Το πριν και το μετά ακολουθούν το ένα το άλλο.
Γι’ αυτό και ο σοφός ενεργεί χωρίς ενέργειες. Διδάσκει το σωστό χωρίς να πει λέξη, με το νηφάλιο τρόπο που υποδέχεται τα μυριάδες πράγματα, όπως αυτά εμφανίζονται ασταμάτητα και χάνονται από μπρος του.
Ο σοφός δε θεωρεί δικά του αυτά που δημιουργεί, δεν κρατάει όσα παράγει, δεν κατατρίβεται στα πράγματα, που έτσι ποτέ δεν τον εγκαταλείπουν.
3
ΟΤΑΝ ΔΕΝ παινεύουμε την επιδεξιότητα, αποφεύγουμε άσκοπες αντιζηλίες και εντάσεις. Όταν δεν κατέχουμε σπάνια και πολύτιμα αντικείμενα, γλιτώνουμε από τις κλοπές. Όταν δεν εκθέτουμε όμορφα αντικείμενα, φυλάμε τις καρδιές από τη σύγχυση.
Ο σοφός κυβερνήτης φροντίζει να έχουν οι άνθρωποι άδεια καρδιά και γεμάτη κοιλιά. Αποδυναμώνει τις επιθυμίες και δυναμώνει τα κόκαλα. Ελευθερώνει τους ανθρώπους από επιθυμίες και στείρες γνώσεις κι έτσι οι πονηροί πολύξεροι παραμένουν ακίνδυνοι και μόνοι.
Ο σοφός ενεργεί χωρίς ενέργειες και όλα γίνονται σωστά από μόνα τους.
4
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ μοιάζει σαν άδειο δοχείο με ανεξάντλητη άντληση, που ποτέ δεν έχει ανάγκη επαναπλήρωσης κι ούτε ποτέ του ξεχειλίζει. Είναι η αστείρευτη πηγή των μυριάδων πραγμάτων.
Αμβλύνει τις οξύτητες, χαλαρώνει τους κόμπους, μαλακώνει τις λάμψεις, περνάει μέσα από τη σκόνη του μεγάλου δρόμου.
Δε φαίνεται η Ενέργεια και όμως είναι πάντα παρούσα. Η προέλευσή της είναι άγνωστη, μοιάζει να υπάρχει πριν από τους Θεούς.
5
Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΚΑΙ Η ΓΗ δεν είναι σπλαχνικοί. Μεταχειρίζονται τα μυριάδες πράγματα σαν τα αχυρένια σκυλιά, που μετά την τελετουργία πετιούνται στη φωτιά.
Το ίδιο άσπλαχνος φαίνεται και ο σοφός, γιατί κι αυτός βλέπει τα μυριάδες πράγματα σαν τα αχυρένια σκυλιά, που μετά την τελετουργία πετιούνται στη φωτιά.
Κενό σαν το φυσερό μοιάζει το διάστημα από τη γη στον Ουρανό, αλλά η πνοή του αδιάκοπα αποδίδει.
Τα λόγια εξαντλούνται αργά ή γρήγορα και έρχεται η σιωπή. Ο σοφός εκτιμά ιδιαίτερα το κενό ανάμεσα στα λόγια, τη σιωπή.
6
ΤΟ ΑΘΑΝΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑ είναι σαν κοίτη ποταμού σε κοιλάδα χαμηλή. Είναι σαν μυστήριο θηλυκό, σαν πύλη που χάσκει ανοιχτή. Από εκεί πηγάζουν ο Ουρανός και η γη.
Μυριάδες πράγματα γεννά η αόρατη Αιώνια Ενέργεια. Είναι αστείρευτη, ανεξάντλητη αιώνια παραγωγική.
7
Ο ΟΥΡΑΝΟΣ είναι αιώνιος και η γη διαρκεί παντοτινά, γιατί δε ζουν για τον εαυτό τους.
Ο σοφός υπηρετεί τους άλλους, γι’ αυτό ευημερεί ο ίδιος. Δεν αποζητά προσωπικό όφελος, γι’ αυτό τα έχει όλα.
Έτσι δεν είναι; Όποιος είναι πλήρης, δεν επιθυμεί τίποτα για τον εαυτό του.
8
Η ΜΕΓΙΣΤΗ πρόνοια είναι σαν το νερό που ωφελεί το καθετί χωρίς κόπο, χωρίς υστεροβουλίες.
Η ροή του νερού είναι πάντα προς τα χαμηλότερα μέρη, φορά που συνήθως αποστρέφεται ο άνθρωπος. Η φορά του νερού είναι ίδια με τη φορά της Αιώνιας Ενέργειας.
Τα σπίτια χτίζονται στη γη, η σκέψη στην καρδιά, η φιλία στην αγάπη, η επικοινωνία στην ειλικρίνεια, η διοίκηση στην τάξη, η εργασία στο αποτέλεσμα, η δράση στην κατάλληλη στιγμή.
Όποιος δεν εκβιάζει τα πράγματα, δε γίνεται να σφάλει.
9
ΟΤΑΝ ΓΕΜΙΖΕΙΣ ένα δοχείο, φροντίζεις πάντα να σταματάς έγκαιρα, πριν το ξεχειλίσεις.
Όταν ακονίζεις κάποιο εργαλείο, φροντίζεις πάντα να σταματάς έγκαιρα, πριν το παρατροχίσεις, για να μη στομώσει γρήγορα με τη χρήση.
Αν όμως έχεις γεμίσει το σπίτι σου πολύτιμα πετράδια, κανείς δεν μπορεί πια να στο φυλάξει.
Αν έχεις γίνει πλούσιος, επώνυμος και αλαζόνας, θα σε βρούνε συμφορές.
Αποτραβήξου μόλις ολοκληρώσεις το έργο σου, αυτός είναι ο δρόμος του Ουρανού.
10
ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ απλώσει τόσο η ψυχή σου, που να αγκαλιάσει το Ένα χωρίς να σαστίσει το κορμί σου;
Μπορείς να αναπτύξεις τη μεγαλύτερη εσωτερική δύναμη, αλλά η ανάσα σου να μείνει απαλή σαν του νιογέννητου μωρού;
Μπορείς να καθαρίσεις την εσωτερική σου διαύγεια, χωρίς ν’ αφήσεις σκιά καμία;
Μπορείς ν’ αγαπάς το λαό και να τον κυβερνάς, χωρίς να παροξυνθεί η νοημοσύνη σου, χωρίς περιττή πολυγνωσία;
Μπορείς, όταν οι πύλες του Ουρανού ανοιγοκλείνουν, να παραμένεις ήρεμος κι ακίνητος σαν το θηλυκό πουλί στο κλαδί;
Μπορείς ν’ αντιλαμβάνεσαι απλά και με σαφήνεια τα μυριάδες πράγματα που διαπερνούν το νου σου, χωρίς ποτέ σου ν’ αντιδράς;
Μπορείς να δίνεις παντού ζωή και τροφή; Να μη θεωρείς δικό σου ό,τι παράγεις; Να μην εμμένεις σε ό,τι δημιουργείς; Μπορείς να ωφελείς χωρίς ανταμοιβή;
Να είσαι ηγέτης, όχι δυνάστης. Αυτή είναι η μέγιστη αρετή.
11
Ο ΤΡΟΧΟΣ κατασκευάζεται με τριάντα τόσες ακτίνες, αλλά μπαίνει σε χρήση από την τρύπα που έχει για τον κεντρικό άξονα. Το κενό αυτό, με την ανυπαρξία του, κάνει χρήσιμη την άμαξα.
Το κανάτι πλάθεται με πηλό, αλλά το εσωτερικό του μένει κούφιο. Το κούφωμα αυτό, με την ανυπαρξία του, κάνει χρήσιμο το κανάτι.
Τα σπίτια χτίζονται με συμπαγείς τοίχους, αλλά ο χώρος για τα παράθυρα, τις πόρτες και τα δωμάτια μένει κενός. Αυτό το κενό, με την ανυπαρξία του, κάνει χρήσιμα τα σπίτια.
Μπορούμε, λοιπόν, και επεμβαίνουμε στο υπαρκτό, αλλά χρήσιμο είναι το ανύπαρκτο.
12
ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ εξουσιάζουν τα μάτια.
Οι ήχοι κυριεύουν τα αυτιά.
Οι γεύσεις διαφεντεύουν τον ουρανίσκο.
Το πολύ τρέξιμο και το κυνήγι των πιο σπάνιων από αυτά που κυβερνούν τα αισθητήρια αποπλανούν τις καρδιές και τρελαίνουν το νου.
Ο σοφός προτιμά αυτό που είναι καλό για την κοιλιά, όχι αυτό που πλανεύει τα αισθητήρια.
Παίρνει το ένα και αφήνει το άλλο.
13
ΓΙΑ ΤΟ κορμί όλες οι διακρίσεις είναι κακές και η τιμητική διάκριση δε διαφέρει από την ατιμωτική.
Όταν σου αποδίδονται τιμές, τρέμεις σαν τρομαγμένος. Αυτό εννοώ, πως για το κορμί τιμητική διάκριση και ατιμωτική κάνουν το ίδιο.
Το κορμί είναι ο ανιχνευτής του κακού. Χωρίς κορμί πως θα γνωρίζαμε το κακό;
Όποιος αποδέχεται το κορμί του, αποδέχεται και τον κόσμο όλο. Όποιος αγαπά το κορμί του, αγαπά το κάθε τι.
14
ΕΠΕΙΔΗ ΤΟ μάτι κοιτάει, αλλά δεν το βλέπει, λέγεται «σπέρμα». Επειδή το αυτί αφουγκράζεται, αλλά δεν το ακούει, λέγεται «διακριτικό». Επειδή το χέρι ψαύει, αλλά δεν το αγγίζει, λέγεται «ελάχιστο».
Επειδή τα τρία αυτά είναι ανύπαρκτα από μόνα τους, αλληλοσυμπληρώνονται και σχηματίζουν το Ένα.
Από πάνω δε φωτίζει, από κάτω δε σκιάζει. Αστείρευτο, άφατο, αδιάκοπα αναβλύζει. Διαρκώς επιστρέφει στην ανυπαρξία. Μορφή που γίνεται άμορφη, εικόνα που χάνει το περιεχόμενό της και δεν έχει πρόσωπο να σταθείς αντίκρυ, δεν έχει πλάτη να την ακολουθήσεις.
Βρες την πανάρχαια Ενέργεια για να βρεις το παρόν, νήμα με αδιάλειπτη συνέχεια είναι.
15
ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ γνωρίζει τη μυστηριώδη αντίληψη και τη σοφία που έκρυβαν μέσα τους βαθιά οι παλιοί σοφοί. Μπορούμε μόνο να περιγράψουμε αυτούς τους ίδιους.
Ήταν διστακτικοί σαν να διαβαίναν ποταμό. Προσεκτικοί σαν εκτεθειμένοι στα μάτια περίεργων γειτόνων από παντού τριγύρω. Ευγενικοί σαν επισκέπτες. Συγκαταβατικοί σαν πάγος που λιώνει. Απλοί σαν κορμός δέντρου. Άδειοι σαν έρημη πεδιάδα. Ανεξιχνίαστοι στα βλέμματα σαν το θολό νερό.
Ποιος καρτερά νηφάλιος μες στο ζόφο, ώσπου να κατακάτσει η λάσπη; Ποιος παραμένει εναργής μες στη σιωπή, ως την κατάλληλη στιγμή για δράση;
Αυτός που είναι γαλήνιος συνεχώς, γιατί είναι άδειος πάντα. Αυτός που ποτέ δε λαχταρά επαναπλήρωση.
16
ΝΙΩΣΕ ΤΟ απόλυτο κενό μες στην ψυχή σου, νιώσε την απόλυτη γαλήνη. Άσε τα μυριάδες πράγματα να υψώνονται και να πέφτουνε στα μάτια σου μπροστά. Άσ’ τα ν’ ανθίζουν και να επιστρέφουν στην αρχή τους.
Αυτό το απόλυτο κενό, η απόλυτη γαλήνη, είναι η αιώνια αρχή της Φύσης. Η αγνόησή της είναι τυφλή πορεία προς την καταστροφή.
Η αποδοχή της οδηγεί την ψυχή στην ανοχή των μυριάδων πραγμάτων. Η ανοχή των μυριάδων πραγμάτων την οδηγεί στην αμεροληψία, η αμεροληψία στη φώτιση, η φώτιση την οδηγεί στον Ουρανό κι ο Ουρανός στην Αιώνια Ενέργεια. Εκεί η ψυχή είναι καλά. Στηρίζει ως το τέλος του και το πρόσκαιρο κορμί μας.
17
ΟΤΑΝ ΚΑΠΟΙΟΣ πολύ μεγάλος κυβερνά, ο λαός μόλις που γνωρίζει την ύπαρξή του.
Όταν κυβερνά κάποιος κάπως κατώτερος, ο λαός φανερά τον αγαπά και τον παινεύει.
Κι όταν κυβερνά κάποιος κατώτερος ακόμα, ο λαός μπροστά του τρέμει, αλλά στα κρυφά τον καταριέται και τον βρίζει.
Όποιος δεν εμπιστεύεται, δε βρίσκει εμπιστοσύνη.
Επειδή ο σοφός κυβερνήτης ποτέ δεν παινεύει τα έργα του, ο λαός λέει «κάναμε» τα έργα, δε λέει «τα έκανε ο κυβερνήτης».
18
ΟΤΑΝ ΛΗΣΜΟΝΙΕΤΑΙ η Αιώνια Ενέργεια, εμφανίζεται ηθικολογία και τυπολατρία.
Όταν εμφανίζεται οξύνοια και πολυγνωσία, κυριαρχεί μια τεράστια παραποίηση της Φύσης.
Όταν χάνεται η αρμονία μες στην οικογένεια, εμφανίζεται η ασέβεια των νέων προς τους πρεσβυτέρους.
Όταν στη χώρα επικρατεί πολιτικό χάος, εμφανίζονται διάφοροι σωτήρες του λαού.
19
ΧΩΡΙΣ ΟΞΥΝΟΙΑ και πολυγνωσία θα ήμασταν εκατό φορές πιο ευτυχισμένοι όλοι.
Χωρίς τυπολατρία και ηθικολογία θα ξαναβρίσκαμε το σεβασμό και την αγάπη μεταξύ μας.
Χωρίς επιτηδειότητες και όφελος θα γλιτώναμε από τους επιτήδειους και τους άρπαγες.
Όλα αυτά είναι κελύφη όμορφα, όμως χωρίς ουσία. Η ουσία είναι απλή σαν τον κορμό του δέντρου, που είναι αληθινός στον εαυτό του, που είναι χωρίς εγωισμούς, χωρίς περιττές επιθυμίες και γνώσεις.
20
ΑΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙΣ τις απόπειρες κατανόησης, θα σε εγκαταλείψουν και οι έγνοιες σου όλες. Πόσο διαφέρει το ναι από το όχι; Πόσο απέχει το καλό απ’ το κακό; Πόσο ανόητη είναι η προτροπή να κάνω ό,τι κάνουν όλοι! Οι άλλοι λάμπουν χαρούμενοι συνήθως, λες και είναι στο μεγάλο γλέντι στη Θυσία του Ταύρου, λες και είναι πάνω στις ταράτσες στα ανοιξιάτικα πανηγύρια.
Εγώ μένω ατάραχος σαν το νιογέννητο μωρό, που δεν έχει μάθει ακόμα να χαμογελάει. Μόνος γυρνώ σαν το μικρό παιδί, που δεν του έχουν δώσει κανένα θέλημα να κάνει.
Όλοι έχουν περίσσια αγαθά στοιβαγμένα στα κελάρια τους, και μόνο εγώ δεν έχω τίποτα στον κόσμο αυτό σαν να έχω ξεκουτιάνει.
Οι άλλοι όλοι λάμπουν χαρούμενοι και σίγουροι και μόνο εγώ είμαι σκοτεινός και ανέκφραστος σαν το θολό νερό. Εγώ παραδέρνομαι άσκοπα σαν τα κύματα της θάλασσας, που τα φυσάει διαρκώς χωρίς σκοπό ο αέρας. Όλοι ασχολούνται με κάτι χρήσιμο και μόνο εγώ είμαι άπραγος σαν το αργόσχολο ρεμάλι. Ναι, είμαι διαφορετικός, γιατί εγώ δεν παίρνω άλλη τροφή, παρά μονάχα αυτή που έρχεται από τη μεγάλη Μάνα.
21
ΣΤΗΝ ΟΥΣΙΑ της η απέραντη Φύση ακολουθεί την Ενέργεια και μόνο. Η Ενέργεια είναι απροσδιόριστη και ανεξιχνίαστη. Δεν υπάρχουν ούτε λόγια, ούτε εικόνες, να εκφράσουν την ουσία της. Μέσα της όμως υπάρχει, σαν σπέρμα παντοδύναμο και αληθινό, το τελικό αποτέλεσμα.
Από τα αρχαία χρόνια ως τώρα οι άνθρωποι γνωρίζουν την ουσία μέσα από τα διάφορα ονόματα των πραγμάτων.
Πως γνωρίζω την ουσία εγώ; Μέσα από την ίδια την ουσία.
22
Ο ΥΠΟΧΩΡΗΤΙΚΟΣ παραμένει ολόκληρος. Το ευλύγιστο παραμένει ίσιο, το κενό γεμίζει, το παλιό ανανεώνεται.
Αυτός που έχει λίγα, μπορεί μόνο να πάρει.
Αυτός που έχει πολλά, μπορεί μόνο να χάσει.
Ο σοφός κρατάει γερά αυτή την αρχή και γίνεται πρότυπο για όλο τον κόσμο. Δε λάμπει, για να φωτιστεί. Δεν προβάλλεται, για να ξεχωρίζει. Δεν καυχιέται, για να φέρει αποτέλεσμα. Δεν αντιμάχεται και δε φιλονικεί με κανένα, για να μην αντιμάχεται και να μη φιλονικεί κανείς μαζί του.
«Ο υποχωρητικός παραμένει ολόκληρος» έλεγαν οι παλιοί. Δεν είναι λόγος κενός, είναι η αληθινή ολοκλήρωση.
23
Η ΦΥΣΗ εκφράζεται με σύντομα φαινόμενα. Η ανεμοθύελλα τελειώνει μέσα στο πρωί και η νεροποντή προτού περάσει η μέρα.
Από ποιον εξαρτώνται αυτά; Από τη γη και τον Ουρανό. Αφού λοιπόν γη και Ουρανός εκφράζονται με φειδώ, γιατί να είναι φλύαρος ο άνθρωπος;
Όποιος αποζητά την Ενέργεια, συμφωνεί με όσους έχουν βρει την Ενέργεια. Όποιος αποζητά τη Φύση, συμφωνεί με όσους έχουν βρει τη Φύση. Όποιος αρνείται αυτά τα δύο, συμφωνεί με όσους αρνούνται αυτά τα δύο.
Όποιος βρει την Ενέργεια, αυτή τον καλοδέχεται. Όποιος βρει τη Φύση, το ίδιο τον δέχεται και αυτή. Και όποιος βρει την άρνησή τους, του ανταποκρίνεται και αυτή με την ίδια προθυμία.
Όπου δείξεις εμπιστοσύνη, θα βρεις και ανταπόκριση.
24
ΟΠΟΙΟΣ ΣΤΕΚΕΤΑΙ στις μύτες των ποδιών του, δε στέκεται σταθερά.
Όποιος βαδίζει με μεγάλη δρασκελιά, γρήγορα κουράζεται.
Όποιος προβάλλεται, δεν είναι φωτισμένος.
Όποιος περιαυτολογεί, δεν ακούγεται.
Όποιος κομπάζει, αποτυγχάνει.
Όποιος καυχιέται, δεν κατορθώνει τίποτα που να διαρκεί.
Για όσους ακολουθούν την Ενέργεια, αυτά όλα είναι περιττά, όπως το περίσσιο φαγητό για έναν χορτάτο, γι’ αυτό και τα αποστρέφονται.
25
ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ανείπωτο, που υπάρχει πλήρες στο κενό, πριν από τη γη και τον Ουρανό. Απρόσιτο, αναλλοίωτο, απρόσβλητο. Θα μπορούσαμε να το πούμε «Μητέρα όλων των πραγμάτων». Δεν ξέρω το όνομά του, έτσι το λέω «Ενέργεια».
Αν πρέπει να το λέω και κάπως αλλιώς, το λέω και «Τα», δηλαδή «Μεγάλο». «Τα» θα πει και το «ενεργές», αυτό που διαρκώς ρέει από μακριά, αυτό που αιώνια επιστρέφει.
Η Ενέργεια είναι «Τα», όπως είναι κι ο Ουρανός και η γη και ο άνθρωπος. Μες στο σύμπαν υπάρχουν αυτές οι τέσσερις οντότητες, που είναι «Τα», που είναι μεγάλες και ενεργείς.
Οι ενέργειες του ανθρώπου ακολουθούν τις επιταγές της γης. Η γη ακολουθεί τους νόμους του Ουρανού. Ο Ουρανός ακολουθεί την Ενέργεια. Η Ενέργεια είναι ο εαυτός της.
26
ΤΟ ΒΑΡΥ υποστηρίζει το ελαφρύ. Η ηρεμία ελέγχει την κίνηση.
Ο συνετός ταξιδιώτης τσουλάει προσεκτικά το καρότσι με τις αποσκευές του όλη μέρα, παντού, όπου κι αν πάει, χωρίς ποτέ να τ’ αποχωριστεί, χωρίς να βγάλει την έγνοια τους απ’ το μυαλό του ούτε στιγμή, όσο όμορφο ή άσχημο κι αν είναι το τοπίο.
Πολύ περισσότερο ο κύριος μυριάδων οχημάτων δεν μπορεί να τα κυβερνήσει με ελαφρότητα ή βιασύνη. Με την ελαφρότητα χάνεται το έρμα της διακυβέρνησης. Με τη βιασύνη η πορεία της γίνεται ανεξέλεγκτη.
27
Ο ΚΑΛΟΣ πεζοπόρος δεν αφήνει πίσω του βαθιά αχνάρια. Ο καλός ομιλητής δεν αφήνει ανολοκλήρωτα νοήματα. Ο καλός μαθηματικός δεν αφήνει μισοτελειωμένες πράξεις. Ο καλός φύλακας δεν αφήνει ξεκλείδωτες πόρτες, γι’ αυτό όπου φυλάει αυτός κανείς δεν μπαίνει. Ο καλός αρμολογητής δεν αφήνει κόμπους χαλαρούς, γι’ αυτό ό,τι αρμολογήσει αυτός ποτέ δε λύνεται.
Ο σοφός φροντίζει αδιάλειπτα όλα τα πράγματα και όλους τους ανθρώπους. Δεν τα εγκαταλείπει ούτε στιγμή. Αυτή είναι η δική του φώτιση.
Ο συνετός άνθρωπος είναι ο δάσκαλος του ασύνετου ανθρώπου. Ο ασύνετος είναι η συνεχής φροντίδα του συνετού.
Αν λείψει η φροντίδα από το δάσκαλο προς το μαθητή και ο σεβασμός από το μαθητή προς το δάσκαλο θα επέλθει σύγχυση, όση εξυπνάδα και αν υπάρχει. Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό.
28
ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ γνωρίζει τη δύναμη του αρσενικού, αλλά διατηρεί και την τρυφερότητα του θηλυκού, γίνεται η κοίτη αυτού του κόσμου, που όλα τα δέχεται. Ζει με την αιώνια Φύση σαν το μικρό παιδί, που είναι πέρα από φύλο.
Αυτός που γνωρίζει το άσπρο, αλλά κρατάει και το μαύρο, γίνεται υπόδειγμα του κόσμου, γίνεται μέτρο, που όλα τα μετράει. Ζει με την αιώνια Φύση, εκεί που δεν υπάρχουν αυτοί οι διαχωρισμοί.
Αυτός που γνωρίζει τιμές, αλλά διατηρεί την ταπεινότητά του, γίνεται η κοιλάδα του κόσμου που όλα τα χωράει. Ζει με την αιώνια Φύση, απλός σαν τον κορμό του δέντρου.
Ο μάστορας εκτιμά τον κορμό του δέντρου, επειδή μπορεί να τον κόψει σε χρήσιμα κομμάτια. Ο σοφός εκτιμά τον κορμό του δέντρου, ως υπόδειγμα απλής και αυθεντικής ύπαρξης, γι’ αυτό είναι σύμβουλος αρχόντων. Ο καλύτερος μάστορας κάνει τις λιγότερες τομές στον κορμό του δέντρου.
29
ΟΙ ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ για κατάκτηση του κόσμου, οι προσπάθειες για βελτίωσή του αποτυγχάνουν όλες.
Ο κόσμος είναι σκεύος ιερό, μην το πιλατεύεις. Όσοι το πιλατεύουν, το χαλούν, όσοι αρπάζονται σφιχτά από πάνω του, το χάνουν.
Υπάρχουν φορές που τα πράγματα τρέχουν μπροστά και άλλες που μένουν πίσω. Άλλοτε φυσάν ζεστά κι άλλοτε κρύα. Τη μια αποκτούν δύναμη, την άλλη έχουν αδυναμία. Πότε υψώνονται περήφανα και πότε πέφτουν κάτω.
Ο συνετός αποφεύγει τις μεγάλες αποκλίσεις από την κανονικότητα της Φύσης.
30
Ο ΣΟΦΟΣ συμβουλάτορας συμβουλεύει συνεχώς τους άρχοντες ενάντια στη χρήση βίας. Η βία φέρνει πάντα κι άλλη βία. Αγκάθια φυτρώνουν εκεί που παλιά ήταν στρατόπεδο. Πολλά χρόνια στερήσεων ακολουθούν τη δημιουργία ενός περήφανου στρατού.
Ο συνετός εκτελεί το χρέος του με τα όπλα χωρίς να εκμεταλλεύεται τη δύναμή τους για οτιδήποτε άλλο. Εκτελεί το χρέος του χωρίς να αισθάνεται περήφανος γι’ αυτό που έκανε, χωρίς να καυχιέται και να παινεύεται. Εκτελεί το χρέος του, γιατί δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Δεν εμμένει στη βία. Περνάει αμέσως στην ειρήνη.
Η βία δεν είναι ο δρόμος της Ενέργειας και ό,τι είναι αντίθετο με την Ενέργεια, πρέπει να εγκαταλείπεται το συντομότερο δυνατό.
31
ΟΣΟ ΠΙΟ εξελιγμένο ένα όπλο τόσο πιο τρομακτικό. Όλοι το βλέπουν σαν κάτι δυσοίωνο. Οι συνετοί άνθρωποι που ζουν σε αρμονία με την Αιώνια Ενέργεια δεν το χρησιμοποιούν.
Τα όπλα είναι σύνεργα τρόμου, δεν είναι εργαλεία συνετού ανθρώπου. Ο συνετός τα χρησιμοποιεί μόνο όταν δε γίνεται αλλιώς. Ειρήνη και νηφαλιότητα είναι οι μέγιστες αξίες του.
Οι νίκες δεν είναι γι’ αυτόν πηγή χαράς. Όποιος χαίρεται μια πολεμική νίκη, χαίρεται για σφαγές ανθρώπων και όποιος χαίρεται για σφαγές ανθρώπων, δεν μπορεί να φτάσει στην τελείωσή του κάτω από τον Ουρανό.
Στην ειρήνη οι ευγενείς θεωρούν την αριστερή πλευρά ως τιμητική. Στον πόλεμο τη δεξιά. Στον πόλεμο ο στρατηγός στέκεται αριστερά επικεφαλής στο στράτευμα και ο υπασπιστής του στέκεται δεξιά. Την ίδια διάταξη ακριβώς τηρούν και στις κηδείες.
Ο νικηφόρος στρατός που έχει μακελέψει τόσους ανθρώπους πρέπει να γίνεται δεκτός με θλίψη και θρήνους. Πρέπει να γίνεται δεκτός με νεκρώσιμες ακολουθίες.
32
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ υπάρχει αιώνια ταπεινή, απλή, διακριτική σαν τον κορμό του δέντρου.
Αν οι άρχοντες την ακολουθούσαν, ξωπίσω της τα μυριάδες πράγματα θα τους ακολουθούσαν, ο Ουρανός κι η γη θα συμφωνούσαν και θα έπεφτε γλυκιά βροχή. Οι άνθρωποι δε θα χρειάζονταν νόμους για να κυβερνηθούν και όλα θα εύρισκαν τη φυσική φορά τους.
Τώρα όλοι κομματιάζουν το μεγάλο δέντρο και στα κομμάτια του δίνουν ονόματα. Όμως η σωστή φορά αρχίζει όταν σταματάει ο τεμαχισμός. Όταν τα ρυάκια βρίσκουν το ποτάμι κι αυτό βρίσκει τη θάλασσα.
33
ΟΠΟΙΟΣ ΓΝΩΡΙΖΕΙ τους άλλους, έχει γνώσεις.
Όποιος γνωρίζει τον εαυτό του, έχει σοφία.
Όποιος νικά τους άλλους, είναι δυνατός.
Όποιος νικά τον εαυτό του, είναι ήρεμος.
Όποιος πασχίζει διαρκώς, είναι θεληματικός.
Όποιος ικανοποιείται με όσα έχει, είναι πλούσιος.
Όποιος υπερασπίζεται τις θέσεις του, είναι ανθεκτικός.
Όποιος υπερβαίνει τις θέσεις του, ζει περισσότερο από αυτές.
34
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ρέει παντού, δεξιά κι αριστερά. Χάρη σ’ αυτήν υπάρχουν τα μυριάδες πράγματα. Ποτέ δεν τους αποστερεί τον εαυτό της. Απλά επιτελεί το έργο της, χωρίς να εξουσιάζει όσα ωφελεί, χωρίς ποτέ να γίνεται αφέντης στα μυριάδες πράγματα που τρέφει.
Η Ενέργεια είναι ταπεινή, επειδή ποτέ δεν απαιτεί. Είναι μεγάλη, επειδή τα μυριάδες πράγματα εξαρτώνται από αυτήν κι ας μην τα καταδυναστεύει.
Έτσι κι ο σοφός δεν προσπαθεί να κατακτήσει τον κόσμο, αλλά να ζήσει σε αρμονία με τον κόσμο.
35
ΟΛΑ ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΝ σταθερά σ’ αυτόν που ζει αρμονικά με την Αιώνια Ενέργεια, γιατί αυτός είναι ήσυχος, ήρεμος και απλός.
Οι περαστικοί σταματούν προσωρινά όπου ακούσουν μουσική και όπου δουν πλούσιο φαΐ.
Η Ενέργεια δεν έχει γεύση για το στόμα, δεν έχει ήχο για το αυτί, ούτε χρώμα για το μάτι, τα οφέλη της όμως είναι μόνιμα και ανεξάντλητα.
36
ΖΑΡΩΝΕΙ ΜΟΝΟ αυτό που πρώτα έχει τεντωθεί. Αποδυναμώνεται μόνο αυτό που πρώτα έχει δυναμώσει. Σωριάζεται αυτό που όρθιο έχει στηθεί. Αδειάζει αυτό που πρώτα έχει γεμίσει. Μπορείς να πάρεις μόνο από αυτόν που πρώτα έχει πάρει.
Όποιος τα έχει κατανοήσει όλα αυτά, έχει γνωρίσει και τη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων. Ξέρει πως το μαλακό μπορεί να καταβάλει το σκληρό και το αδύναμο το δυνατό.
Το ψάρι είναι καλύτερα μες στα βαθιά νερά. Τα όπλα μας είναι καλύτερα να μένουνε κρυμμένα.
37
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ υπάρχει αιώνια χωρίς ποτέ να προβαίνει σε ενέργειες, γι’ αυτό ποτέ της δεν αφήνει καμία εκκρεμότητα.
Αν οι άρχοντες το καταλάβαιναν αυτό, όλα θα αφήνονταν να αναπτυχθούν απρόσκοπτα από μόνα τους.
Ο σεβασμός στον απλό κορμό του δέντρου ημερεύει και την επιθυμία για περιττές παρεμβάσεις στη Φύση. Η απλή μορφή απλοποιεί και τις επιθυμίες.
Χωρίς περιττές επιθυμίες στην ψυχή του ανθρώπου βασιλεύει η γαλήνη και στον κόσμο η ειρήνη.
38
ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ζει με τη Φύση, δεν έχει γνώσεις για τη Φύση, είναι ένα με αυτήν την ίδια τη Φύση. Νιώθει ολοκληρωμένος μες στη δύναμή της. Χωρίς να κάνει πράξεις, δεν αφήνει καμία εκκρεμότητα.
Αυτός που προσπαθεί να κατανοήσει τη Φύση, παραμένει έξω από τη Φύση.
Αυτός που ζει με το καθήκον, όλο κάτι κάνει κι όλο κάτι σχεδιάζει, αλλά ποτέ του δεν αισθάνεται πως έχει ολοκληρώσει οτιδήποτε.
Αυτός που ζει με την πειθαρχία, ό,τι κι αν κάνει δε βρίσκει ανταπόκριση, γι’ αυτό σηκώνει τα μανίκια για να πείσει με τη βία.
Μετά την Ενέργεια υπάρχει η Φύση, μετά τη Φύση υπάρχει η αγάπη, μετά την αγάπη υπάρχει η ηθική, μετά την ηθική υπάρχουν η ιεροτελεστία και η τυπολατρία, που είναι τα σκέλεθρα της πίστης και της ευσέβειας, η αρχή της σύγχυσης.
Ο συνετός δεν κόβει το άνθος, μαζεύει τον καρπό. Αφήνει το ένα, για να πάρει το άλλο.
39
ΑΠΟ ΤΑ χρόνια τα παλιά όλα τα πράγματα αγκάλιασαν το Ένα. Ο Ουρανός έγινε διαυγής μέσα από το Ένα. Η γη έγινε σταθερή μέσα από το Ένα. Το πνεύμα έγινε δυνατό. Η κοιλάδα γέμισε. Τα μυριάδες πράγματα απέκτησαν υπόσταση. Οι άρχοντες και οι ευγενείς έγιναν πρότυπα για όλο τον κόσμο.
Όλα απέκτησαν την ουσία τους μέσα από το Ένα. Χωρίς την ουσία αυτή τίποτα δε θα ήταν αυτό που είναι. Ο Ουρανός θα σκόρπιζε. Η γη θα διαλυόταν. Το πνεύμα θα γινόταν κέλυφος άκαμπτο. Θα στέρευε η κοιλάδα. Τα μυριάδες πράγματα θα εξαφανίζονταν.
Οι άρχοντες και οι ευγενείς θα σωριάζονταν χωρίς τη χάρη αυτή που τους χαρίζει το Ένα. Αν ξεχνούσαν πως το ταπεινό είναι η ρίζα του ευγενούς, το χαμηλό είναι το θεμέλιο του υψηλού.
Οι άρχοντες κι οι ευγενείς συχνά αυτοχαρακτηρίζονται «ορφανεμένοι», «στερημένοι» και «ανάξιοι». Με αυτά αποζητούν υποστήριξη από τους υπηκόους τους, γιατί εξαρτώνται από αυτούς, όπως η άμαξα εξαρτάται από τα ίδια της τα εξαρτήματα.
Οι συνετοί δεν εκτιμούν τη λάμψη της πολύτιμης πέτρας. Προτιμούν την σταθερότητα του ταπεινού βράχου.
40
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΕΙΝΑΙ η φορά της Ενέργειας.
Υποχωρητικότητα είναι ο τρόπος της Ενέργειας.
Ύπαρξη είναι η μάνα των μυριάδων πραγμάτων.
Ανυπαρξία είναι η μάνα της ύπαρξης.
41
ΟΤΑΝ ΚΑΠΟΙΟΣ πραγματικά σοφός ακούσει για την Ενέργεια, πρόθυμα την ακολουθεί. Όταν κάποιος κάπως κατώτερος ακούσει γι’ αυτήν και την πιστεύει και αμφιβάλει. Κι όταν κάποιος κατώτερος ακόμα ακούσει γι’ αυτήν, γελάει δυνατά. Αν δε γελούσε ειδικά αυτός, η Ενέργεια δε θα ήταν και τόσο σπουδαία.
Έτσι συμβαίνει συνήθως με την Ενέργεια. Όποιος την κατανοεί φαίνεται ανόητος. Όποιος προοδεύει στο δρόμο της, φαίνεται οπισθοδρομικός. Όποιος την ακολουθεί πιστά, φαίνεται σαν να περιπλανιέται άσκοπα.
Ανώτερη στη Φύση είναι η κοιλάδα, που βρίσκεται χαμηλά. Ο πλούτος της Φύσης φαίνεται φτώχεια. Η δύναμη της Φύσης φαίνεται αδυναμία. Η αλήθεια της Φύσης φαίνεται ψέμα.
Το μεγαλύτερο τετράγωνο δεν έχει γωνίες. Ο ψηλότερος τόνος δεν έχει ήχο. Η μεγαλύτερη εικόνα δεν έχει περίγραμμα. Μεγαλύτερο είναι το επίτευγμα που δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Η Ενέργεια είναι ανώνυμη, διακριτική, κρυμμένη πίσω από όλα αυτά, που αδιάλειπτα φροντίζει και τελειοποιεί.
42
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ δημιουργεί το Ένα, το Ένα δημιουργεί το αντίθετό του, η αντίθεση δημιουργεί τα μυριάδες πράγματα. Τα μυριάδες πράγματα έχουν τον ίσκιο στην πλάτη, όταν κινούνται προς το φως. Έχουν αρμονία, όταν φως και σκιά συνδυάζονται σωστά μες στην ανείπωτη πνοή της Φύσης.
Οι άνθρωποι απεχθάνονται εκφράσεις όπως «ορφανός», «στερημένος» και «ανάξιος» και όμως έτσι ακριβώς αυτοαποκαλούνται οι μεγάλοι άρχοντες. Αυτοί ξέρουν πως το μεγαλείο αυξάνεται με την αφαίρεση και ελαττώνεται με την πρόσθεση.
Αυτό που διδάσκουν όλοι διδάσκω κι εγώ. «Ο βίαιος άνθρωπος θα έχει βίαιο τέλος». Αυτή είναι η ουσία και της δικής μου διδασκαλίας.
43
ΤΟ ΥΠΟΧΩΡΗΤΙΚΟΤΕΡΟ στοιχείο της Φύσης μπορεί να αφήσει βαθιά σημάδια πάνω στο σκληρότερο σώμα στη Φύση. Ο αέρας κάνει τραχιές χαρακιές στον πιο λείο βράχο.
Με αυτά γίνεται φανερή η δύναμη της αδυναμίας. Και όμως η διδασκαλία χωρίς λόγια και η ενέργεια χωρίς ενέργειες γίνονται κατανοητές από ελάχιστους.
44
ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ ή εσύ ο ίδιος, τι αξίζει περισσότερο; Η ίδια η ζωή σου ή τα πλούτη σου, τι είναι πολυτιμότερο; Να παίρνεις ή να δίνεις; Ποιο από τα δυο μπορεί να σου κάνει το μεγαλύτερο κακό;
Αυτός που τσιγκουνεύεται να δώσει λίγα κάθε φορά, στο τέλος θα δώσει πολλά μαζεμένα.
Αυτός που συσσωρεύει τα περισσότερα, θα έχει τις μεγαλύτερες απώλειες.
Αυτός που αρκείται, θα είναι ο πιο ικανοποιημένος.
Αυτός που ξέρει να σταματά έγκαιρα, θα αντιμετωπίσει τους λιγότερους κινδύνους. Θα είναι συνέχεια ασφαλής.
45
ΟΤΑΝ ΤΟ μεγάλο επίτευγμα φαίνεται ασήμαντο, έχουν μεγάλη διάρκεια τα αποτελέσματά του. Όταν η μεγάλη αφθονία φαίνεται σαν ανεπάρκεια, έχουν μεγάλη διάρκεια τα οφέλη της.
Η μεγάλη ευθεία μοιάζει με καμπύλη. Η μεγάλη ευφυΐα μοιάζει με ανοησία. Η μεγάλη επιδεξιότητα μοιάζει με αδεξιότητα.
Με κίνηση ξεπερνιέται το ψύχος. Με ακινησία ξεπερνιέται η ζέστη. Η γαλήνη και η σιωπή είναι το μέτρο όλου του κόσμου.
46
ΟΤΑΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ζει σε αρμονία με την Ενέργεια, άλογα κούρσας κουβαλούν λιπάσματα για τα χωράφια.
Όταν ο κόσμος ζει σε δυσαρμονία με την Ενέργεια, άλογα πολέμου καλπάζουν στους ιερούς λόφους έξω από τα τείχη.
Το μεγαλύτερο κακό είναι η επιθυμία. Η μεγαλύτερη κατάρα είναι η έλλειψη ικανοποίησης. Το μεγαλύτερο σφάλμα η συσσώρευση αγαθών.
Η μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι να είσαι ικανοποιημένος με όσα σε ικανοποιούν.
47
ΧΩΡΙΣ ΝΑ βγεις από την πόρτα σου γνωρίζεις τον κόσμο.
Χωρίς να κοιτάξεις έξω από το παράθυρο σου γνωρίζεις την Ενέργεια του Ουρανού.
Όσο μακρύτερα πας, τόσο λιγότερα θα μάθεις.
Ο σοφός φτάνει χωρίς να πάει. Βλέπει χωρίς να κοιτάει. Ενεργεί χωρίς ενέργειες.
48
ΓΙΑ ΝΑ αποκτήσεις γνώσεις καθημερινά προσθέτεις. Για να κερδίσεις Ενέργεια καθημερινά αφαιρείς. Αφαιρείς όλο και περισσότερο, ώσπου στο τέλος δεν έχεις να αφαιρέσεις τίποτα άλλο. Τότε δεν κάνεις τίποτα πλέον, αλλά δεν έχεις αφήσει και καμία εκκρεμότητα.
Η χώρα κυβερνιέται με απραξία. Δε κυβερνιέται με υπεραπασχόληση και πολυπραγμοσύνη.
49
Ο ΣΟΦΟΣ δεν έχει έγνοιες, παίρνει για δικές του τις έγνοιες όλου του κόσμου.
Με τους καλούς είναι καλός. Με τους κακούς είναι πάλι καλός, κι έτσι ζει πάντα με καλοσύνη.
Εμπιστεύεται όσους τον εμπιστεύονται. Εμπιστεύεται κι όσους δεν τον εμπιστεύονται, κι έτσι έχει πάντα εμπιστοσύνη.
Ο σοφός είναι ταπεινός και συνεσταλμένος. Στους ανθρώπους συμπεριφέρεται σαν να ήτανε μικρά παιδιά, γιατί κι αυτός βλέπει τα πράγματα όπως το μικρό παιδί.
50
ΟΠΟΙΟΣ ΣΤΟΧΕΥΕΙ τη ζωή, πετυχαίνει το θάνατο. Οι τρεις στους δέκα στηρίζουν τη ζωή, γι’ αυτό και υπάρχουν άλλοι τρεις στους δέκα που στηρίζουν το θάνατο. Και αυτοί που φτάνουν στο θάνατο, πασχίζοντας για τη ζωή της κάθε μέρας, είναι οι άλλοι τρεις στους δέκα. Αυτό συμβαίνει γιατί όλοι αυτοί προσπαθούν να αυξήσουν τη ζωή τους.
Είναι κι ένας, που ξέρει να ζήσει τη ζωή του σωστά. Όπου κι αν πάει, ποτέ του δεν κινδυνεύει από ρινόκερους, ούτε από τίγρεις και μπορεί να περάσει αλώβητος μέσα από ολόκληρο στρατό. Ο ρινόκερος δε βρίσκει τίποτα για να βυθίσει το κέρατό του, η τίγρη για τα νύχια της, τα όπλα για τις κοφτερές αιχμές τους.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ο σοφός δεν έχει αφήσει μέσα του κανένα σημείο αντίστασης για να κτυπήσει ο θάνατος.
51
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ γεννάει τα πράγματα, η Φύση τα τρέφει, το περιβάλλον τα διαμορφώνει, οι συνθήκες τα ολοκληρώνουν.
Γι’ αυτό όλα τα πράγματα τιμούν την Ενέργεια και σέβονται τη Φύση. Όμως η Ενέργεια τιμάται και η Φύση είναι σεβαστή, όχι γιατί το επιβάλλει κάποιος ισχυρός, αλλά γιατί αυτό είναι μες στη φύση των πραγμάτων.
Η Ενέργεια γεννάει, η Φύση τρέφει, αυξάνει, φροντίζει, ολοκληρώνει, διατηρεί, σκεπάζει και προστατεύει.
52
Ο ΚΟΣΜΟΣ έχει μια αρχή, τη Μάνα όλου του Κόσμου. Αυτός που βρίσκει τη Μάνα, γνωρίζει τους γιους. Αυτός που γνωρίζει τους γιους, αλλά ξαναεπιστρέφει στη Μάνα, θα είναι ασφαλής στη ζωή του όλη.
Αυτός που έχει το στόμα του κλειστό, τις πύλες σφραγισμένες, δε θα έχει προβλήματα στη ζωή του όλη. Αυτός που έχει το στόμα του ανοιχτό, αυτός που πασχίζει διαρκώς να βάλει τα πράγματα σε κάποια δική του τάξη, θα βασανίζεται στη ζωή του όλη.
Η ικανότητα να δεις τα ελάχιστα είναι φώτιση. Η υποχωρητικότητα μπροστά στη δύναμη είναι δύναμη. Όποιος φωτίζεται, επιστρέφει στα ελάχιστα, για να είναι ασφαλής στη ζωή του όλη.
53
ΜΕ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ σκέψεις στο μυαλό βαδίζω στο μεγάλο δρόμο και η μόνη έγνοια μου είναι να μην ξεστρατίσω. Η πορεία στο μεγάλο δρόμο είναι εύκολη, αλλά οι άνθρωποι αρέσουν το ξεστράτισμα σε πλάγιους δρόμους.
Όταν η αυλή είναι στολισμένη μεγαλόπρεπα, τα χωράφια είναι γεμάτα τσουκνίδες και οι αποθήκες άδειες.
Όταν οι αυλικοί είναι ντυμένοι με ρούχα ακριβά, όταν ζώνονται κοφτερά σιδερικά, όταν τρώνε και πίνουνε με εκλεπτυσμένους τρόπους και τα αγαθά τους περισσεύουν, τότε κυριαρχεί η ληστεία. Τότε χάνεται η Αιώνια Ενέργεια, ο μεγάλος δρόμος.
54
ΑΥΤΟ ΠΟΥ έχει ριζώσει γερά δεν ξεριζώνεται. Αυτό που αδράχνεται γερά δεν ξεγλιστράει. Αυτό που αφήνεται σε γιους κι εγγόνια δε λησμονιέται.
Καλλιέργησε τη Φύση στον εαυτό σου, για να βλαστήσει. Καλλιέργησε τη Φύση στην οικογένειά σου, για να ανθίσει. Καλλιέργησέ την στο χωριό σου, για να καρπίσει. Καλλιέργησέ την στη χώρα σου, για να πολλαπλασιαστεί. Καλλιέργησέ την στον κόσμο όλο και η Φύση θα είναι παντού.
Αφού γνωρίζεις τον εαυτό σου, γνωρίζεις τον άνθρωπο. Αφού γνωρίζεις την οικογένειά σου, γνωρίζεις τις οικογένειες. Αφού γνωρίζεις το χωριό σου, γνωρίζεις τα χωριά. Αφού γνωρίζεις τη χώρα σου, γνωρίζεις τις χώρες. Έτσι γνωρίζεις και τον κόσμο όλο.
Έτσι τα γνωρίζω κι εγώ όλα αυτά. Μέσα από αυτά.
55
ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ έχει την πληρότητα της Φύσης είναι σαν το νιογέννητο μωρό. Φίδια και σφήκες δεν το τσιμπάνε. Άγρια θηρία δεν το δαγκώνουν. Δεν του ορμάνε όρνια αρπαχτικά. Τα κόκαλά του είναι μαλακά κι η σάρκα του αφράτη, αλλά το άδραγμά του είναι γερό. Δε γνωρίζει την ένωση του άντρα με τη γυναίκα, αλλά είναι σχηματισμένο ερωτικά. Φωνάζει όλη μέρα, αλλά ποτέ δε βραχνιάζει. Έχει τέλεια αρμονία.
Όποιος βρίσκει αυτή την αρμονία βρίσκει την ισορροπία. Όποιος βρίσκει την ισορροπία, βρίσκει τη γαλήνη.
Είναι λάθος να τρέχεις εδώ κι εκεί όλη την ώρα. Είναι λάθος να ελέγχεις την ανάσα σου, πασχίζοντας διαρκώς γι’ αυτά τα διάφορα που λαχταρά η καρδιά σου. Ο υπερβολικός έλεγχος προκαλεί δυσκαμψία. Η δυσκαμψία έρχεται με το θάνατο. Η δυσκαμψία είναι αντίθετη με την Ενέργεια κι ότι είναι αντίθετο με την Ενέργεια πρέπει να εγκαταλείπεται το συντομότερο δυνατό.
56
ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ξέρει δε μιλά κι αυτός που μιλά δεν ξέρει. Κράτα το στόμα σου κλειστό. Κλείσε τις πύλες σου όλες. Άμβλυνε τις οξύτητές σου. Χαλάρωσε τους κόμπους. Μαλάκωσε τις λάμψεις. Γίνε ένα με τη σκόνη του μεγάλου δρόμου.
Αυτή είναι η μυστική επαφή με την Ενέργεια. Όποιος φτάνει ως εδώ, έχει φτάσει πέρα από φίλους κι από εχθρούς, από καλό και από κακό, από τιμή και ατίμωση. Έχει φτάσει στον ιδανικό τρόπο ύπαρξης.
57
Η ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ μιας χώρας απαιτεί πολιτικές ικανότητες. Η διεξαγωγή πολέμου απαιτεί γνώσεις πολεμικών τεχνών. Η βελτίωση του κόσμου απαιτεί πλήρη απραξία. Πως τα γνωρίζω αυτά; Μέσα από αυτά.
Όσο περισσότεροι νόμοι και απαγορεύσεις, τόσο πιο φτωχοί οι άνθρωποι, τόσο πιο πολλά τα κοφτερά σιδερικά, τόσο περισσότερα προβλήματα στη χώρα.
Όσο περισσότερες γνώσεις και επιτηδειότητες, τόσο περισσότερες και οι καταστροφικές επινοήσεις. Όσο περισσότεροι νόμοι και περιορισμοί επιβάλλονται, τόσο περισσότεροι κλέφτες και ληστές εμφανίζονται.
Γι’ αυτό και ο σοφός κυβερνήτης γνωρίζει ότι χωρίς δικές του ενέργειες οι άνθρωποι αλλάζουν συμπεριφορά από μόνοι τους. Χωρίς κινήσεις δικές του οι άνθρωποι αλλάζουν τον εαυτό τους από μόνοι τους. Χωρίς παρεμβάσεις δικές του οι άνθρωποι βρίσκουν την ευδαιμονία από μόνοι τους.
Χωρίς επιθυμίες του κυβερνήτη οι άνθρωποι εναρμονίζονται με τη Φύση από μόνοι τους.
58
ΟΤΑΝ Ο κυβερνήτης είναι ήπιος, ο λαός είναι απλός. Όταν ο κυβερνήτης είναι αυστηρός, ο λαός γίνεται πανούργος.
Η ευτυχία ακολουθεί τη δυστυχία και η δυστυχία έρχεται μετά την ευτυχία. Λίγοι γνωρίζουν όμως πως το μέγιστο αγαθό είναι να ζεις απλά, ανάμεσα από αυτά τα δύο.
Με τον καταναγκασμό η απλότητα γίνεται προσποίηση και πρόληψη η ευσέβεια και αυξάνονται οι μέρες με το λαό σε λανθασμένο δρόμο.
Ο σοφός είναι κοφτερό υπόδειγμα χωρίς να κόβει κανέναν στα δικά του μέτρα. Είναι αιχμηρός χωρίς να τρυπάει κανέναν. Είναι ευθύς χωρίς να ξεπερνά τα όρια αντοχής κανενός. Ο σοφός είναι φωτεινό παράδειγμα για όλους χωρίς να γίνεται εκτυφλωτικός για κανέναν.
59
Η ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ του λαού, η υπηρεσία του Ουρανού είναι ευκολότερη, όταν ασκείται σε ήπιους τόνους. Η ηπιότητα κάνει εφικτή τη συναλλαγή με τα πράγματα στην αρχική τους φάση, τότε που ακόμα είναι ελάχιστα. Αυτό κάνει οικονομία στη φυσική σου δύναμη και τη διπλασιάζει. Με το διπλασιασμό της Φύσης σου πολλά μπορείς να καταφέρεις, γιατί τότε οι δυνατότητές σου ξεπερνούν τα κοινά ανθρώπινα μέτρα, και όταν οι δυνατότητές σου ξεπερνούν τα κοινά ανθρώπινα μέτρα, μπορείς να γίνεις κυβερνήτης.
Όποιος υιοθετεί αυτή την αρχή της ήπιας διακυβέρνησης έχει βαθιές ρίζες και γερά θεμέλια, έχει εναρμονιστεί με την Αιώνια Ενέργεια.
60
Η ΜΕΓΑΛΗ χώρα κυβερνιέται με την προσοχή που τηγανίζονται τα μικρά ψάρια. Όταν η διακυβέρνηση είναι σε αρμονία με την Αιώνια Ενέργεια, τότε δε συναθροίζονται θυμωμένα τα πνεύματα των προγόνων.
Οι πρόγονοι είναι πνεύματα έτσι κι αλλιώς, αλλά δεν ενοχλούν τους ανθρώπους, όταν οι άνθρωποι ζουν σε αρμονία με την Ενέργεια και πρώτοι αυτοί δεν ενοχλούν τα πνεύματα.
Όταν άνθρωποι και πνεύματα δεν είναι ανταγωνιστικοί ο ένας προς τον άλλον, τότε οι δυνάμεις της Φύσης ενώνουν την αποτελεσματικότητά τους.
61
Η ΜΕΓΑΛΗ χώρα είναι σαν την πεδιάδα που βρίσκεται χαμηλά. Είναι ο τόπος σύγκλισης όλων των πραγμάτων, η Μάνα όλου του κόσμου.
Το θηλυκό επιβάλλεται στο αρσενικό με την ακινησία και τη σιωπή. Το αδύναμο θηλυκό παίρνει τη χαμηλότερη θέση της ακινησίας και της σιωπής, γιατί αυτή η θέση είναι η ισχυρότερη.
Όταν η μεγάλη χώρα πάρει χαμηλότερη θέση από μια μικρή χώρα, μπορεί εύκολα να την προσαρτήσει. Και μόνο όταν και η μικρή χώρα υποχωρήσει μπροστά στη μεγάλη χώρα, μπορεί να κερδίσει την ένωσή της με τη μεγάλη χώρα.
Αυτοί που υποχωρούν κερδίζουν και αυτοί που κερδίζουν το κατορθώνουν επειδή υποχωρούν.
Το μεγάλο έθνος έχει ανάγκη να προστατεύει πολλούς ανθρώπους. Το μικρό έθνος έχει ανάγκη προστασίας. Με την αμοιβαία υποχώρηση το κάθε μέρος παίρνει αυτό που επιθυμεί.
Είναι φυσικό ο μεγαλύτερος να έχει την χαμηλότερη θέση.
62
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ είναι για τα μυριάδες πράγματα ότι και η νοτιοδυτική γωνιά στο σπίτι. Είναι η ανταμοιβή των αγαθών, είναι και το καταφύγιο των αμαρτωλών.
Στις δημόσιες συναναστροφές οι φιλοφρονήσεις απευθύνονται πρόθυμα προς τους ευγενείς και η καταφρόνια απευθύνεται το ίδιο πρόθυμα προς τους αναξιοπρεπείς.
Εσύ, τη μέρα της ενθρόνισης του άρχοντα, αντί να σπεύσεις μέσα σε άμαξα με τέσσερα άλογα, αντί να του δωρίσεις πετράδια αστραφτερά, καλύτερα είναι να του υποβάλλεις τα σέβη σου ήρεμος και αυτοσυγκρατημένος. Με μια συμπεριφορά σε αρμονία με την Ενέργεια, θα του δωρίσεις ένα μάθημα εναρμόνισης με την Ενέργεια.
Η Αιώνια Ενέργεια εκτιμάται από παλιά, γιατί σ’ αυτήν βρίσκει κανείς ό,τι καλύτερο ζητά, σε αυτήν παρηγορείται και για ό,τι χειρότερο του έχει τύχει. Γι’ αυτό η Αιώνια Ενέργεια είναι το πολυτιμότερο δώρο στον κόσμο.
63
ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ έχει κατακτήσει την απραξία, ασχολείται με τη μη απασχόληση. Γεύεται τη γεύση του άγευστου. Βρίσκει την ταπεινότητα στο μεγαλείο και τη μεγαλοσύνη στην ταπεινότητα. Ανταποκρίνεται με νηφαλιότητα και φυσική αταραξία σε όσα οι άλλοι ανταποκρίνονται με πολυάσχολη πολυπραγμοσύνη. Αντιμετωπίζει τα δύσκολα όσο είναι ακόμα εύκολα. Αντιμετωπίζει τα μεγάλα όσο ακόμα είναι μικρά. Αντιμετωπίζει τα βαριά όσο ακόμα είναι ελαφριά.
Στον κόσμο τα μεγάλα κατορθώνονται με μικρές πράξεις. Γι’ αυτό ο σοφός κατορθώνει τα μεγάλα χωρίς ποτέ να απασχολείται άμεσα με κάτι μεγάλο.
Όχι πως υπόσχεται εύκολα, γιατί τότε δύσκολα θα κρατούσε τις υποσχέσεις του, ούτε που παίρνει τα πράγματα με ελαφρότητα, γιατί τότε θα αντιμετώπιζε δυσκολίες. Απλά, ο σοφός ξέρει να κάνει τα δύσκολα εύκολα.
64
ΑΔΡΑΧΝΕΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ ό,τι δεν έχει επιταχυνθεί σε όλη την ταχύτητά του ακόμα. Κατανοείται εύκολα ό,τι δεν έχει αναπτυχθεί σε όλη την πολυπλοκότητά του ακόμα. Σπάζει εύκολα ό,τι είναι εύθραυστο ακόμα. Σκορπίζει εύκολα ό,τι δεν έχει πήξει ακόμα.
Τα πράγματα αντιμετωπίζονται ευκολότερα στην αρχή τους. Η τάξη εγκαθίσταται ευκολότερα πριν εγκατασταθεί η αταξία. Ένας κορμός χοντρός όσο μια αγκαλιά μεγαλώνει από ένα βλασταράκι λεπτό σαν τρίχα. Ένας πύργος με εννιά πατώματα αρχίζει με ένα μικρό σωρό λάσπης. Ένα ταξίδι χιλίων χιλιομέτρων αρχίζει με ένα βήμα.
Όποιος επεμβαίνει στην πραγματικότητα τη χαλάει, όποιος αρπάζεται από πάνω της τη χάνει. Ο σοφός δεν επεμβαίνει ποτέ, γι’ αυτό ποτέ δε χαλάει τίποτα. Δεν αρπάζεται από τίποτα, γι’ αυτό ποτέ δε χάνει τίποτα. Δίνει την ίδια προσοχή από την αρχή ως το τέλος, γι’ αυτό όλα γίνονται σωστά. Ο σοφός επιθυμεί την αθυμία, μαθαίνει την αμάθεια, αδιαφορεί για την απόκτηση σπάνιων αντικειμένων, στρέφεται σε όσα οι άνθρωποι θεωρούν παρακατιανά και ανάξια λόγου.
Ο σοφός εξασφαλίζει τη φυσική ολοκλήρωση των μυριάδων πραγμάτων χωρίς ποτέ να αποτολμάει οποιαδήποτε εκβιαστική παρέμβαση στη φυσική τους δράση.
65
ΑΠΟ ΠΑΛΙΑ αυτοί που κυβερνούσαν σύμφωνα με την Αιώνια Ενέργεια, δεν προσπαθούσαν να κεντρίσουν τη νοημοσύνη του λαού, αλλά να τον κρατήσουν ήρεμο.
Όταν κεντρίζεται η νοημοσύνη του λαού, χάνεται η ηρεμία του και δυσχεραίνεται η διακυβέρνησή του. Γι’ αυτό οι οξυδερκείς κυβερνήτες καταστρέφουν τη χώρα. Γι’ αυτό οι συνετοί κυβερνήτες είναι ευλογία για τη χώρα.
Όποιος τα γνωρίζει όλα αυτά, γνωρίζει τον ιδανικό τρόπο διακυβέρνησης. Γνωρίζει και ότι πίσω από κάθε τρόπο διακυβέρνησης είναι κρυμμένη η Φύση, που είναι βαθιά και πλατειά και ακολουθεί τα μυριάδες πράγματα στην επιστροφή τους.
Η Φύση έχει τη μοναδική μυστήρια δυνατότητα να καταφέρνει τη μεγάλη αρμονία των μυριάδων ετερόκλητων πραγμάτων
66
Η ΘΑΛΑΣΣΑ είναι η αφέντρα των ποταμών γιατί βρίσκεται χαμηλότερα από αυτούς. Γι’ αυτό η θάλασσα δέχεται τους ποταμούς κι οι ποταμοί δέχονται τους παραπόταμους και τους χειμάρρους.
Όταν ο συνετός θέλει να αρθεί πάνω από το λαό, παίρνει θέση χαμηλότερα από το λαό κι από κει τους μιλάει.
Όταν θέλει να βρεθεί μπροστά από το λαό, στέκεται πίσω από το λαό και από κει ηγείται.
Γι’ αυτό, όταν ένας συνετός κυβερνά, ο λαός δεν τον αισθάνεται βάρος, αν και τον έχει από πάνω του. Δεν τον αισθάνεται εμπόδιο, αν και τον έχει εμπρός του.
Επειδή ο συνετός ποτέ του δεν ανταγωνίζεται κανέναν, ποτέ του δε συναντά ανταγωνισμό.
67
ΟΛΟΙ ΚΑΤΩ από τον Ουρανό λένε πως η Ενέργειά μου είναι σπουδαία, αλλά δυσνόητη και γι’ αυτό δύσχρηστη. Αν δεν ήταν έτσι δυσνόητη και δύσχρηστη, θα μου είχε εξαντληθεί από καιρό.
Έχω τρεις θησαυρούς που τους φυλάω καλά, για να τους διατηρήσω. Ο πρώτος είναι η αγάπη, ο δεύτερος είναι η ολιγάρκεια, ο τρίτος είναι η απροθυμία μου να ηγηθώ.
Η αγάπη μού δίνει δύναμη. Η ολιγάρκεια μού δίνει γενναιοδωρία. Η απροθυμία μου να ηγηθώ με φέρνει πρώτο.
Σήμερα όλοι είναι γενναίοι χωρίς αγάπη. Όλοι είναι γενναιόδωροι χωρίς ολιγάρκεια. Όλοι προσπαθούν να ηγηθούν τρέχοντας μπροστά απ’ όλους. Αυτός είναι σίγουρος θάνατος.
Η αγάπη δίνει τη νικηφόρα ορμή στην επίθεση και τη νικηφόρα αντοχή στην άμυνα. Ο Ουρανός οπλίζει με αγάπη αυτούς που θέλει να προστατεύσει.
68
Ο ΚΑΛΟΣ πολεμιστής δεν είναι φιλοπόλεμος.
Ο καλός μαχητής δεν οργίζεται.
Ο καλός κατακτητής δεν πολεμά.
Ο καλός ηγέτης δεν ηγείται.
Αυτή είναι η Φύση που δεν αντιμάχεται.
Αυτή είναι η δύναμη που συναλλάσσεται σωστά με τους ανθρώπους.
Αυτός είναι από παλιά ο δρόμος που ενώνει μυστικά με τον Ουρανό.
69
ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ έχουν μια παροιμία: «δε θέλω να είμαι οικοδεσπότης, προτιμώ να είμαι επισκέπτης. Δεν τολμώ να προχωρήσω μια πιθαμή, προτιμώ να οπισθοχωρήσω ένα βήμα».
Αυτό είναι σαν προέλαση χωρίς κίνηση, σαν δίπλωμα των μανικιών χωρίς να αποκαλύπτονται τα μπράτσα, σαν αιχμαλώτιση αντιπάλου χωρίς επίθεση, σαν χέρι αρματωμένο χωρίς άρματα.
Το μεγαλύτερο σφάλμα είναι να ορμήσεις αλόγιστα σε έναν αντίπαλο που οπισθοχωρεί με τακτικούς ελιγμούς. Αν το κάνεις, είναι πολύ πιθανό να χάσεις ό,τι πολυτιμότερο έχεις.
Όταν δύο στρατοί εμπλακούν σε μάχη, κερδίζει πάντα αυτός που χαίρεται λιγότερο τον πόλεμο.
70
ΤΑ ΛΟΓΙΑ μου είναι ευκολοκατάληπτα και ευκολοεφαρμόσιμα, αλλά κανείς στον κόσμο δεν μπορεί να τα καταλάβει κι ούτε κανείς μπορεί να τα εφαρμόσει.
Τα λόγια μου έχουν προγόνους και οι πράξεις μου αφέντη. Όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, δε μου δίνει σημασία. Όμως, τα λόγια μου έχουν μεγάλη αξία, ακριβώς επειδή κατανοούνται τόσο σπάνια.
Ο σοφός φυλάει θησαυρούς στο στέρνο του, πίσω από τα τρίχινα παλιόρουχά του, αλλά συνήθως αυτά μόνο βλέπουνε οι άλλοι.
71
Όταν κάποιος γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει, διατηρεί ένα πλεονέκτημα. Όταν πιστεύει ότι γνωρίζει, ενώ δεν γνωρίζει, μπαίνει σε θέση μειονεκτική, όπως όταν είναι άρρωστος.
Ευτυχώς από την αρρώστια αυτή μπορεί να γιατρευτεί κανείς, μόλις δει το μειονέκτημα που του προκαλεί.
Ο σοφός βοηθά τους ανθρώπους να δουν το μειονέκτημα που τους προκαλεί η αρρώστια αυτή κι έτσι τους θεραπεύει από την αρρώστια αυτή.
72
ΑΝ Ο ΛΑΟΣ δε σέβεται τη Φύση, θα βρεθεί αντιμέτωπος με τους νόμους της Φύσης.
Εσύ, μην εισβάλλεις στα σπίτια των ανθρώπων, μην τους ενοχλείς στους χώρους που εργάζονται. Οι άνθρωποι ερεθίζονται, όταν επεμβαίνεις στη ζωή τους.
Ο σοφός έχει αυτοεκτίμηση, αλλά δεν του αρέσει η αυτοπροβολή. Έχει αυτοσεβασμό, αλλά δεν απαιτεί τον ίδιο σεβασμό και από τους άλλους.
Παίρνει το ένα και αφήνει το άλλο.
73
Ο ΓΕΝΝΑΙΟΣ και παθιασμένος θα σκοτώσει ή θα σκοτωθεί. Ο γενναίος και νηφάλιος θα δώσει ζωή. Ποιος από τους δυο συμπεριφέρεται σωστά και ποιος λανθασμένα;
Είναι ορισμένα πράγματα που ο Ουρανός τα ευνοεί. Κανείς δε γνωρίζει ακριβώς το γιατί. Ούτε ο σοφός το γνωρίζει αυτό. Ο σοφός δεν ανταγωνίζεται, όπως κι ο Ουρανός δεν ανταγωνίζεται, αλλά έχει τον τρόπο να κερδίζει. Δε μιλάει, αλλά έχει τον τρόπο να βρίσκει τις σωστές απαντήσεις. Δε γνέφει κι όμως όλα τα πράγματα έρχονται από μόνα τους σ’ αυτόν. Δεν έχει στόχους κι όμως όλα τα ολοκληρώνει.
Το δίχτυ του Ουρανού έχει μεγάλες θηλιές, αλλά τίποτα δεν του ξεφεύγει.
74
ΟΤΑΝ ΟΙ άνθρωποι δε φοβούνται το θάνατο, δεν μπορείς να τους φοβερίσεις με θάνατο. Πολύ περισσότερο δεν μπορείς να τους κρατάς συνέχεια κάτω από απειλή θανάτου. Και είναι άστοχο πολύ να εκτελείς την απειλή σου αυτή, όταν κάποιος παραβεί τις εντολές σου.
Υπάρχει η Φύση, που εκτελεί το έργο του θανάτου. Δεν πρέπει εμείς να αναλαμβάνουμε το δικό της έργο. Όπως τα παραπαίδια του ξυλουργού δεν πρέπει να παίρνουν το τσεκούρι για να κάνουν τη βαριά δουλειά που μόνο ο πρωτομάστορας μπορεί να κάνει. Όταν τον παρακούν καμιά φορά, κινδυνεύουν να χάσουν το ίδιο τους το χέρι.
75
Ο ΛΑΟΣ πεινάει, γιατί οι άρχοντες βάζουν μεγάλους φόρους στο σιτάρι του. Γι’ αυτό πεινάει ο λαός.
Ο λαός αντιστέκεται στη διακυβέρνησή του, γιατί οι άρχοντες επεμβαίνουν υπερβολικά στη ζωή του. Γι’ αυτό ο λαός αντιστέκεται στη διακυβέρνησή του.
Ο λαός αψηφά το θάνατο, γιατί οι άρχοντες απαιτούν τόσο μεγάλο μέρος από τη ζωή του. Γι’ αυτό ο λαός αψηφά το θάνατο.
Όταν σου επιτρέπονται τόσο λίγα, στενεύει η ζωή σου και χάνει σε αξία.
76
ΟΤΑΝ ΕΡΧΕΤΑΙ στη ζωή ο άνθρωπος, είναι μαλακός και εύκαμπτος. Όταν φεύγει από τη ζωή, είναι σκληρός και άκαμπτος. Όταν έρχονται στη ζωή τα φυτά, είναι τρυφερά κι ευλύγιστα. Όταν φεύγουν από τη ζωή, είναι ξερά και αλύγιστα.
Η σκληρότητα και η ακαμψία είναι σύντροφοι του θανάτου. Η τρυφερότητα και η ευλυγισία είναι σύντροφοι της ζωής.
Γι’ αυτό ποτέ δε κερδίζει ο άνθρωπος με τα όπλα, που τον κάνουν σκληρό και άκαμπτο. Γι’ αυτό στη θύελλα σπάζουν εκείνα τα δέντρα, που έχουν τον πιο ξερό κορμό.
Οι σκληροί και άκαμπτοι θα σωριαστούν, οι τρυφεροί κι ευλύγιστοι θα παραμείνουν όρθιοι.
77
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ του Ουρανού μοιάζει σαν τόξο που όταν τεντώνεται έρχεται προς τα μέσα το εξωτερικό του μέρος και πάει προς τα έξω το εσωτερικό του. Ο Ουρανός παίρνει από το πλεόνασμα και το προσθέτει στο έλλειμμα.
Η συμπεριφορά του ανθρώπου δεν είναι ανάλογη. Ο άνθρωπος συνήθως παίρνει από το έλλειμμα και το προσθέτει στο πλεόνασμα.
Μόνο ο σοφός έχει σωστή συμπεριφορά. Ο σοφός παίρνει από το περίσσευμα και το προσθέτει όπου υπάρχει έλλειμμα.
Ο σοφός ολοκληρώνει το έργο του, χωρίς να συσσωρεύει όσα παράγει, για να τα επιδεικνύει στους άλλους.
78
ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ όλο δεν υπάρχει τίποτα πιο μαλακό και υποχωρητικό από το νερό. Και όμως τίποτα δεν το φτάνει, όταν τα βάζει με το σκληρό και το άκαμπτο.
Με αυτό όλοι καταλαβαίνουν πως το υποχωρητικό νικάει το άκαμπτο και το μαλακό νικάει το σκληρό, και όμως κανείς δεν είναι πρόθυμος να εφαρμόσει αυτή τη γνώση.
Ο σοφός πιστεύει πως μόνο όποιος μπορεί να δεχτεί τη λάσπη αυτής της χώρας, είναι αντάξιος για τα όσια και τα ιερά αυτής της χώρας. Μόνο όποιος μπορεί να πάρει επάνω του τα κρίματα της χώρας, είναι αντάξιος να κυβερνήσει αυτή τη χώρα.
79
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του θυμού με την επίδειξη άλλου θυμού δεν αποφέρει τη γαλήνη.
Ο σοφός ζει σε αρμονία με τη Φύση και απλά επιτελεί το έργο του χωρίς ποτέ του να απαιτεί οτιδήποτε από οποιονδήποτε, ακόμα κι όταν του χρωστάνε. Αντίθετα, αυτός που ζει σε δυσαρμονία με τη Φύση, απαιτεί διαρκώς διάφορα δικαιώματά του.
Το δίκιο του Ουρανού δεν επιβάλλεται. Αυτόματα ευνοεί αυτούς που ζουν σε αρμονία μαζί του.
80
ΘΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ μικρά χωριά με λίγους κατοίκους, που δε θα χρησιμοποιούν μηχανήματα, για να κάνουν δουλειές εκατό φορές πιο γρήγορα από τους ανθρώπους.
Οι άνθρωποι εκεί θα παίρνουν το θάνατο στα σοβαρά και δε θα ταξιδεύουν μακριά. Θα υπάρχουν καράβια και οχήματα, αλλά εκεί κανείς δε θα ταξιδεύει πια με αυτά. Θα υπάρχουν όπλα, αλλά εκεί κανείς δε θα τα χρησιμοποιεί.
Κανείς δε θα γράφει εκεί, θα δένουν πάλι κόμπους στα σχοινιά όπως παλιά. Το φαγητό τους θα είναι λιτό, αλλά υγιεινό. Τα ρούχα τους απλά, αλλά άνετα. Τα σπίτια τους θα είναι ασφαλή, τα ήθη τους ευτυχισμένα. Τα γειτονικά χωριά θα είναι κοντά, θα φαίνονται, θα ακούγεται το λάλημα των πετεινών και το γαύγισμα των σκύλων, αλλά οι άνθρωποι δε θα ενοχλούν ο ένας τον άλλον, δε θα πηγαινοέρχονται συνεχώς πέρα δώθε.
Θα ζουν εκεί, ο καθένας στο χώρο του και θα πεθαίνουν ειρηνικά σε μεγάλη ηλικία.
81
ΤΑ ΑΛΗΘΙΝΑ λόγια δεν είναι ωραία. Τα ωραία λόγια δεν είναι αληθινά.
Ο συνετός δεν προσπαθεί να πείσει με επιχειρήματα. Όποιος πασχίζει να πείσει με επιχειρήματα, δεν είναι συνετός.
Όποιος συσσωρεύει γνώσεις, δεν έχει σοφία. Η σοφία δεν είναι αποτέλεσμα ευρυμάθειας.
Ο σοφός δε συσσωρεύει. Όσο πιο πολλά προσφέρει στους άλλους, τόσο περισσότερα έχει.
Η Ενέργεια του Ουρανού συνεχώς προάγει, ποτέ δεν ανταγωνίζεται. Ο σοφός ολοκληρώνει το έργο του χωρίς να ανταγωνίζεται κανέναν.
1. LAO TZU, TAO TE CHING. By Richard Wilhelm, rendered into English by H.G. Ostwald, «ARKANA» N.Y.
2. LAO TZU, TAO TE CHING. By Gia Fu Feng and Jane English, «RANDOM» N.Y.
3. LAO TZU, TAO TE CHING. By D.C. Lau «PENGUIN» G.B.
4. I CHING - the book of changes, The Richard Wilhelm translation, rendered into English by Carry F. Baynes, «ARKANA» N.Y.
5. LAO TSE, THE TAO TEH CHING (THE TAO AND ITS CHARACTERISTICS) translated by James Legge. Illinois Benedictine College, Project Gutenberg, e-text.
6. ΤΑΟΪΣΜΟΣ (Τσουάνγκ Τζου, Τάο Τε Τσινγκ), Σωκράτης Σκαρτσής, «ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ».
7. ΛΑΟ ΤΣΕ, ΤΑΟ ΤΕ ΚΙΝΓΚ, (Το βιβλίο του λόγου και της φύσης), Γιώργος Αλεξάκης, «ΣΜΙΛΗ».
8. ΤΑΟ ΤΕ ΚΙΝΓΚ, Λάο Τσε, απόδοση από την αγγλική μετάφραση του Gia Fu Feng και της Jane English. Πέτρος Κουρόπουλος, «ΚΕΔΡΟΣ».
9. «ΤΟ ΤΑΟ ΚΑΙ Η ΦΥΣΙΚΗ», FRITJOF CAPRA, μετάφραση Μάριος Βερέττας, «Ωρόρα».
<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<